Genel Bakış
Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili olması ve dağların kıyıya uzanış biçimleri, ülkemizde çok çeşitli kıyı tiplerinin oluşmasını sağlamıştır.
📸 Türkiye Kıyı Tipleri Diyagramı
1. Dağların Uzanışına Göre Kıyı Tipleri
| Kıyı Tipi | Dağların Konumu | Görüldüğü Yerler | Özellikleri |
|---|---|---|---|
| Boyuna | Kıyıya Paralel | Karadeniz ve Akdeniz | Girinti-çıkıntı az, falez çok, doğal liman az. |
| Enine | Kıyıya Dik | Ege (Edremit-Kuşadası) | Girinti-çıkıntı çok, kıta sahanlığı geniş, deltalar yaygın. |
2. Özel Oluşumlu Kıyı Tipleri
| Kıyı Tipi | Nasıl Oluşur? | Türkiye'deki Örnekleri |
|---|---|---|
| Ria | Akarsu vadilerinin sular altında kalması. | İstanbul ve Çanakkale Boğazları, Haliç, Gökova Körfezi. |
| Dalmaçya | Kıyıya paralel adaların oluşması. | Finike - Kaş arası (Antalya). |
| Kalanklı | Karstik kanyonların sular altında kalması. | Mersin (Silifke - Erdemli arası). |
| Limani | Kıyı set göllerinin (Lagün) yaygın olduğu kıyılar. | Büyük ve Küçük Çekmece kıyıları. |
3. Türkiye'de Görülmeyen Kıyı Tipleri
Türkiye'nin matematik konumu (enlem) ve özel konumu (gel-git azlığı) nedeniyle bazı kıyı tipleri ülkemizde görülmez:
- Fiyort ve Skayer: Matematik konum nedeniyle (Kutuplara uzak olduğumuz için buzullar kıyıya inmez).
- Haliçli ve Watt: Özel konum nedeniyle (Okyanus kıyısında olmadığımız ve gel-git genliği az olduğu için).
Sık Sorulan Sorular (FAQ)
Hangi kıyı tipinde kıta sahanlığı (şelf) daha geniştir? Dağların kıyıya dik uzandığı Enine Kıyı Tipi'nde (Ege) kıta sahanlığı çok geniştir. Bu durum delta oluşumunu kolaylaştırır.
İstanbul Boğazı hangi kıyı tipine örnektir? İstanbul Boğazı, eski bir akarsu vadisinin sular altında kalmasıyla oluştuğu için Ria Kıyı Tipi'ne en güzel örnektir.
Falez (Yalıyar) nerelerde daha yaygındır? Dağların kıyıya paralel ve hemen kıyıdan yükseldiği Doğu ve Batı Karadeniz ile Antalya (Teke ve Taşeli) kıyılarında falezler çok yaygındır.
İl Bazlı İncele
Bölgelere Göre Kıyı Tipleri ve Denizler
Kıyı Tipleri ve Denizler konusunu Türkiye'nin 7 coğrafi bölgesi bazında, KPSS'de en çok çıkan kritik notlar ve harita analizleriyle incele.